Thế kỷ XIX chuyển giao cho thế kỷ mới cái di sản chủ nghĩa thực dân ngày càng bành trướng mạnh mẽ. Theo cách tính của lịch Công Nguyên thì năm 1900 là năm cuối cùng của thế kỷ XIX. Ngày Tết dương lịch (1-1) được ghi nhận bằng việc đế quốc Anh biến xứ Nigiêria thành thuộc địa, rồi đưa 90.000 quân đánh chiếm xứ Orăngiơ (Orange) (14-6), rồi xứ Tơrăngxvan (Transvall) (1-9) đều ở Nam Phi. Trong khi đó Pháp và Italia bí mật thỏa thuận với nhau để chia xẻ “lục địa đen” này (16-12).

Bước vào thập kỷ thứ hai của thế kỷ 20, giữa các quốc gia tư bản phát triển ở phương Tây đã hình thành thế ổn định tương đối trên cơ sở thỏa hiệp những quyền lợi về thuộc địa và thị trường. Mặc dù vậy, người ta vẫn ghi nhận được nhiều biến động mang tính khu vực. Ở châu Phi, Bỉ, Anh và Đức đã ký hòa ước xác định ranh giới các thuộc địa ở Cônggô, Uganđa và Đông Phi (7-2). Liên bang Nam Phi của Anh được thành lập (31-5). Pháp tiếp tục lấn tới ở Marôc với việc chiếm cảng Agadir (9-12).Cuộc nổi dậy của người Palextin bị quân Thổ đàn áp dã man (9-12), trong khi đó người Do Thái nỗ lực khuyến khích những đồng bào của mình trở về vùng đất tổ nơi người Palextin đang sinh sống.

Năm 1920 bản đồ thế giới, đặc biệt là châu Âu, được vẽ lại bằng việc hoàn tất hệ thống hiệp ước do các nước Đồng minh áp đặt cho các nước thua trận, thiết lập một trật tự mới trên thế giới sau chiến tranh. Đồng minh đã ký hoà ước năm 1919 với Đức tại Versailles (28-6), Áo tại Saint - Germain (10-9), Bungari tại Neuilly (27-11); sang năm 1920 ký tiếp với Hunggari tại Trianon (4-6), với Thổ Nhĩ Kỳ tại Sèvres (11-8).

Cơn bão khủng hoảng bắt đầu từ 1929, quét qua thế giới tư bản và nước Mỹ giàu có lại chính là nơi gió giật mạnh nhất, với 1.300 ngân hàng phá sản mà nạn nhân đa số là tầng lớp dưới. Một cuộc biểu tình của 1,25 triệu người thất nghiệp diễn ra trên nhiều thành phố lớn vào ngày 6-3. Ở Anh cũng có 2 triệu người không tìm được việc làm (7-8).

Đức tấn công mặt trận phía tây; Pháp đầu hàng Đức; Nhật nhảy vào Đông Dương; Nguyễn Ái Quốc tập hợp các lực lượng trong nước

Chiến tranh Triều Tiên; Kháng chiến Việt Nam mở chiến dịch Biên giới

Các thuộc địa ở châu Phi giành độc lập; Đại hội lần III Đảng Lao động Việt Nam; Thành lập Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam

Quan hệ Đông - Tây lắng dịu; Salvador Allende đắc cử Tổng thống Chilê; Mỹ ném bom Lào và hành quân sang Campuchia; Mặt trận nhân dân ba nước Đông Dương đánh Mỹ; Cao trào đấu tranh của học sinh sinh viên thành thị miền Nam Việt Nam

Chiến tranh Iran-Irắc; Công đoàn đoàn kết ở Ba Lan; Hiến pháp mới của Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.

Liên Xô bắt đầu tan rã; Căng thẳng vùng Vịnh; Tiến tới một giải pháp ở Campuchia.

Ngày mở đầu của thế kỷ XX (1-1) được đánh dấu bằng việc đảo quốc khổng lồ Ôtxtralia, vốn là thuộc địa của Anh nay được hưởng chế độ tự trị. Trong khi đó ở Philippin, dân chúng lên tiếng đòi độc lập bằng cách bầu cho ứng cử viên Bơrian (Bryan), người chủ trương đảo quốc này, vốn là thuộc địa của Tây Ban Nha vừa được chuyển giao cho Mỹ, phải được độc lập. Cùng đương đầu với Mỹ, quốc đảo Cuba trên eo biển Caribê cũng tuyên bố thiết lập nền cộng hòa (21-2) qua một bản hiến pháp. Tuy nhiên quân Mỹ vẫn chiếm đóng và tiếp tục gây sức ép buộc Cuba phải lệ thuộc vào Mỹ.

Sao chổi Haley xuất hiện vào năm trước làm lan truyền khắp châu Âu tin đồn về một cuộc đại chiến sắp bùng nổ. Nhưng lúc này thì giữa các nước lớn vẫn tỏ ra hòa hoãn: Đức và Nga đã thỏa thuận được việc xây dựng tuyến xe lửa Berlin - Bagdad chạy ngang qua Thổ Nhĩ Kỳ (6-1); hoàng đế Đức thăm nước Anh lên tiếng kêu gọi tình hữu nghị (15-5); vua Anh Georges V sau khi làm lễ đăng quang ở điện Westminster (2-6) đã đến Ấn Độ làm lễ lên ngôi vua của cả thuộc địa vĩ đại này và động thổ việc xây dựng New Delhi (11-11); vua Serbia qua thăm Pháp (16-11)… Nhưng đằng sau những hoạt động hữu hảo đó, mâu thuẫn giữa các đế quốc rất gay gắt thể hiện ở những vùng đất còn đang có sự tranh giành ảnh hưởng.

Các nước đồng minh tiếp tục ép Đức thực hiện các khoản bồi thường chiến phí. Nhưng Đức tìm cách khước từ trả khoản tiền 226 tỉ đồng mác vàng được các nước thắng trận ấn định tại Hội nghị Paris (24-1) và đến Hội nghị Luân Đôn tuyên bố chỉ nộp 50 tỉ khiến các nước đồng minh phải động binh chiếm vùng Ruhr và Dussendorf (8-3) buộc Đức phải chấp nhận con số 132 tỉ. Tiếp đó, hàng loạt các hiệp ước tay đôi được ký kết giữa Ba Lan - Pháp (19-2), Nga - Anh (6-3), Nga - Ba Lan (18-3), Rumani - Tiệp (23-4), Trung Quốc - Đức (20-5), Nam Tư - Rumani (5-6), Mỹ - Đức (25-8), Thổ - Pháp (20-10)... để điều hoà quyền lợi giữa các nước. Nam Ailen được Anh cho hưởng quyền độc lập (6-12).

Cuộc khủng hoảng tiếp tục ngấm sâu vào cơ thể nền kinh tế thế giới tư bản. Số người thất nghiệp tăng cao ở Đức, đầu năm là 4.765.000 (15-1) thì cuối năm đã lên tới 5.349000 (12-12), ở Anh số thất nghiệp là 2.665000 (29-6) kéo theo sự khủng hoảng tài chính trầm trọng khiến nội các phải đổ (24-8). Còn ở Hoa Kỳ, thâm hụt ngân sách được công bố là 1 tỉ USD (4-5), số thất nghiệp lên tới 7 triệu rồi 10 triệu (19-4), bắt đầu hợp pháp hóa kinh doanh sòng bạc.

Đức tấn công Liên Xô; Nhật tấn công Mỹ; Chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ; Nguyễn Ái Quốc về Pắc Bó lập Mặt trận Việt Minh

Chiến tranh Triều Tiên bước vào thương lượng; Đại hội 2 Đảng Cộng sản Đông Dương; Đại hội Giáo dục toàn quốc và triển lãm hội hoạ 1951 tại Chiến khu Việt Bắc

Cuộc đổ bộ thất bại của Mỹ vào Cuba; Con người bay vào vũ trụ; Rạn nứt trong khối xã hội chủ nghĩa; Thành lập Giải phóng quân miền Nam

Công bố hồ sơ mật của Bộ Quốc phòng Mỹ về chiến tranh Việt Nam; Chiến thắng Nam Lào; "Ngoại giao Ping-Pong" khai thông quan hệ Trung - Mỹ

Ba Lan rối loạn; Việt Nam chỉ thị 100 của Ban Bí thư về khoán trong nông nghiệp.

Liên Xô hoàn toàn tan rã; Chiến tranh vùng Vịnh; Đại hội VII Đảng Cộng sản Việt Nam; Bình thường hoá quan hệ Việt Trung.

Bước vào thế kỷ 20, cuộc phân chia thế giới thành thuộc địa và khu vực ảnh hưởng của các cường quốc tư bản châu Âu gần như đã hoàn tất, duy chỉ còn nước Trung Hoa khổng lồ là chưa thuộc hẳn về ai. Đế quốc Anh đã cướp được Hồng Kông, Bồ Đào Nha đã có Ma Cao, Pháp sau cuộc hoạch định biên giới Trung Hoa và Bắc Đông Dương đã có được một vùng nhượng địa ở Quảng Châu Loan. Các đế quốc khác sau khi dẹp xong Nghĩa Hòa Đoàn tiếp tục xâu xé Trung Hoa. Ngày 30-1-1902, Anh và Nhật ký hiệp ước tay đôi tìm cách gạt Nga ra khỏi Trung Hoa và Triều Tiên, làm hậu thuẫn cho triều đình Mãn Thanh buộc được Nga phải ký hiệp ước chấp nhận rút khỏi Mãn Châu Lý trong thời hạn 18 tháng (8-4).

Năm 1912 mở đầu bằng sự kiện trọng đại ở châu Á mà Lênin đánh giá là sự “thức tỉnh”, là “một cơn bão táp cách mạng”: sự ra đời của nước Trung Hoa dân quốc. Ngày 1-1-1912, Tôn Dật Tiên nhận chức đại tổng thống lâm thời, tuyên bố thiết lập nền cộng hòa và thành lập chính phủ ở Nam Kinh.

Những nước thắng trận tiếp tục ép Đức bồi thường chiến phí, nhưng mặt khác lại tìm cách kiềm chế lẫn nhau trong bối cảnh nền kinh tế vừa phục hồi đang có dấu hiệu khủng hoảng. Đồng minh trong thời chiến nay trở thành đối thủ trong thời bình. Toà án quốc tế La Haye chính thức khai trương (15-2) cho thấy điều đó.

Hãng truyền hình CBS phát chương trình đầu tiên

Nhật Bản và chính sách Đại Đông Á; Hồng quân chuẩn bị phản công; Việt Minh mở rộng chiến khu; Quân phiệt Trung Hoa bắt giam Hồ Chí Minh

Căng thẳng Đông – Tây; Nato hậu thuẫn Pháp trong chiến tranh Đông Dương; Đại hội chiến sĩ thi đua toàn quốc; Chiến thắng Tây Bắc.

Xô - Mỹ đối đầu ở Cuba; Chiến tranh Angiêri chấm dứt; Đại hội Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam lần 1

Điện Biên Phủ trên không; Nixon gặp Mao Trạch Đông; Hiệp ước đầu tiên về tài giảm binh bị Xô - Mỹ

Ixraen xâm lược Libăng; Chiến tranh Anh – Achentina; Đại hội V Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thêm Nam Tư và Tiệp Khắc tan rã; Bill Clinton trở thành Tổng thống Mỹ; Việt Nam thông qua Hiến pháp mới.

Điểm nóng của hành tinh là ở vùng Trung Mỹ, nơi đang diễn ra một dự án có thể đưa lại nguồn lợi rất lớn, đó là kênh đào đi ngang qua thành phố Panama vốn nằm trong lãnh thổ Côlômbia. Chính tại đây nước Mỹ đã hành động như một đất nước không chỉ giàu có, nhiều tham vọng mà sớm bộc lộ tính cách “sen đầm” của mình.

Đầu năm, châu Âu đón nhận hai sự kiện để hi vọng: hội nghị hòa bình cho khu vực Balkan được triệu tập tại Luân Đôn đúng vào ngày tết dương lịch (1-1) và cái chết của bá tước Alfred Von Schlieffen, tổng tham mưu trưởng quân đội Đức (4-1).

Mâu thuẫn Pháp - Đức trở thành điểm nóng ở châu Âu mặc dù cuộc chiến đã kết thúc được năm năm. Lấy cớ Đức trây nợ, Pháp và Bỉ đưa 60.000 quân vào chiếm đóng hạt Ruhr, vùng đất giàu có nhất của Đức.

Adolf Hitler thành lập đế chế III; Einstein lưu vong; F.Roosevelt tăng cường vai trò điều tiết của Nhà nước; Kinh tế Mỹ phục hồi

Liên Xô phản công; Đức bại ở Xtalingrat; Phát xít Ý sụp đổ; Hồ Chí Minh thoát khỏi nhà tù quân phiệt Trung Quốc

Tổng thống Mỹ J.Kennedy bị ám sát; Ở Việt Nam, Mỹ thay ngựa giữa dòng: anh em Diệm - Nhu bị giết; Hội nghị Trung ương lần 9 và quan điểm quốc tế của Đảng Lao động Việt Nam.

Ký kết Hiệp định Paris chấm dứt chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam; Chiến tranh Trung Đông và sức mạnh của dầu hỏa

Quân Mỹ đổ bộ vào Grenada; Hội nghị cấp cao ba nước Đông Dương; Báo động về bệnh AIDS.

B.Enxin tấn công Quốc hội Nga; Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm Trung Quốc.

Tết Dương lịch năm 1904, một đám cháy lớn đã thiêu trụi đại hí viện Chicago (Mỹ) làm chết hơn 600 người đang say sưa thưởng thức chương trình đón năm mới. Còn ở phía bên kia bờ Thái Bình Dương, ngọn lửa chiến tranh đã bùng lên giữa hai đế quốc Nga và Nhật.

Những địa chấn được ghi nhận trong năm 1914 như vụ núi lửa ở đảo Sakura, Nhật Bản (14-1) phun trở lại sau 130 năm yên ắng làm 70.000 dân phải di tản; hay các trận động đất ở Akata - Nhật (20-3) làm chết 83 người. Ở đảo Sicile, Ý (10-5) làm chết 60 người… đã không còn gây sự chú ý bằng những chấn động đang lan tỏa khắp châu Âu, nhưng không ai lường được là nó sẽ nổ ra như thế nào.

Trong lịch sử thế giới, năm 1924, được coi là cái mốc mở đầu cho một thời kì ổn định và phát triển của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa (1924 – 1929). Ngay đầu năm, hàng loạt những sự kiện quan trọng có ý nghĩa như những bước ngoặt lịch sử được ghi nhận, Đảng Quốc xã bị giải thể (1-1) sau thất bại trong vụ chính biến ở Munich, nay phải giấu mình trong một số tổ chức trá hình như Cộng đồng nhân dân Đại Đức và khối Bình dân. Hitler bị đưa ra toà (1-4) chỉ bị kết án 5 năm tù và nộp 200 mác vàng, nhưng chỉ tám tháng sau đã được trả tự do (20-12). Ngồi trong tù ở tuổi 35, Hitler hoàn thành cuốn Cuộc chiến đấu của tôi (Mein kampf) sau này trở thành cương lĩnh chủ nghĩa phát xít. Chủ nghĩa phát xít tạm thời lùi một bước ở Đức. Nhưng ở Ý lại giành được thắng lợi trong bầu cử ở cơ quan lập pháp (6-4).

Hitlert thâu tóm quyền hành, đưa người cộng sản vào trại tập trung; Nguyễn Ái Quốc nhập học trường Quốc tế Lênin

Hồng quân tiên sát biên giới Đức; Đồng minh mở mặt trận thứ II; Hồ Chí Minh về nước, chỉ thị thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân

Pháp công nhận Cộng hòa nhân dân Trung Hoa; N.Khrushchev bị hạ bệ; Ngụy tạo sự kiện Vịnh Bắc Bộ, Mỹ đánh phá miền Bắc Việt Nam

Nixon từ chức; Luận điểm "Ba thế giới"; Quyết tâm chiến lược giải phóng miền Nam Việt Nam.

Hiệp định trả Hồng Công cho Trung Quốc; Việt Nam tìm thấy dầu mỏ.

Mỹ bãi bỏ cấm vận Việt Nam; Hội nghị giữa nhiệm kỳ của Đảng cộng sản Việt Nam.

Ngày đầu tiên của năm 1905 được ghi nhận bằng lễ tiễn đưa một đoàn tàu tốc hành từ Pari , trung tâm của châu Âu, đến thành phố Vlađivôxtốc(Vladivostok) băng qua rừng rậm Xibêri trên một tuyến đường xe lửa mà nước Nga mới khánh thành. Hành trình kéo dài 21 ngày, đương thời được coi là một kỷ lục tuyệt vời. Và đoàn tàu đã băng qua một nước Nga đang sôi sục những biến cố.

Trong cuộc đại chiến lần thứ nhất, các loại vũ khí mới như tàu ngầm, các thiết bị bay (máy bay và khinh khí cầu), xe tăng và các loại đại pháo, khói độc và các hệ thống chiến hào kiên cố là những đặc trưng so với các cuộc chiến tranh cổ điển trước đó.

Ngày 1-1-1925, Hãng Ford ở Detroit (Mỹ) cho xuất xưởng chiếc ôtô thứ 10 triệu với giá bán chỉ bằng 1/3 so với trước chiến tranh. Vào thời điểm này có 22.768.000 chiếc ôtô đang lăn bánh trên toàn thế giới. Số liệu đó phần nào phản ánh được bộ mặt phát triển của thế giới tư bản sau chiến tranh.

Lê Hồng Phong được bầu vào Ban Chấp Hành Quốc tế cộng sản VII; Tranh luận văn học “Vị nghệ thuật, vị nhân sanh”; Đức tuyên bố tái vũ trang; Ý xâm lăng Etiôpi; Nhật chiếm Bắc Bình, Thiên Tân

Đức và Nhật đầu hàng; Thành lập Liên Hiệp Quốc; Việt Nam giành độc lập; Chiến tranh lạnh bắt đầu

Pháp sa lầy ở Angiêri và Marôc; Khối Vacxava ra đời; Khôi phục kinh tế ở miền Bắc Việt Nam

Mỹ đổ quân, trực tiếp tham chiến ở Việt Nam

Giải phóng hoàn toàn miền Nam Việt Nam

Gorbatchev cầm quyền ở Liên xô; Trục trặc trong thực hiện cải tiến kinh tế ở Việt Nam.

Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lần VIII; Gia nhập ASEAN; Bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ.

Năm 1906 Sau chiến tranh Nga - Nhật kết thúc, xung đột giữa các cường quốc tuồng như đã lắng xuống. Thay vào đó là các cuộc dàn xếp nhằm duy trì một trật tự thỏa hiệp quyền lợi giữa các đế quốc.

Có 335 người xấu số đã không được hưởng trọn vẹn ngày tết dương lịch 1916. Đó là những nạn nhân trên chiếc tàu Persia của Anh bị một tàu ngầm Áo đánh chìm trên đường tới Bombay (Ấn Độ) đúng vào ngày 1-1. Trong những người thiệt mạng có một viên lãnh sự Mỹ. Tiếp đó, Sussex - chiếc tàu chở thư của Pháp - bị tàu ngầm Đức đánh đắm làm chết 80 người, trong đó có một người Mỹ... Điều này khiến tổng thống Mỹ lại gay gắt doạ sẽ không đứng ngoài cuộc chiến. Hoàng đế Đức một mặt xoa dịu Mỹ nhưng không giảm bớt cuộc chiến tranh tàu ngầm, vũ khí lợi hại giúp Đức giành ưu thế trên mặt biển. Tính đến 10-1916, tổng tải trọng tàu đồng minh bị tàu ngầm Đức đánh đắm là 350.000 tấn. Bá tước Zeppelin, người sáng chế ra loại khinh khí cầu có điều khiển, lại chủ trương xây dựng hạm đội tàu ngầm vận tải, và chiếc đầu tiên mang tên Deutschland khởi hành chuyến đưa hàng sang Baltimore (Mỹ) (22-6).

Chủ nghĩa phát xít đã trở thành một hiện thực nhà nước ở Ý. Sau hàng loạt những biến cố đưa Mussolini lên địa vị người đứng đầu nhà nước, nay y thu tóm cả các bộ ngoại giao, chiến tranh, hải quân và hàng không (1-1). Mussolini ra tay loại trừ các lực lượng đối lập, thủ tiêu tự do báo chí (7-10), ra sắc lệnh biến biểu trưng và lịch phát xít thành quốc huy và lịch Ý (15-12). Đại hội III của Đảng Cộng sản Ý phải họp tại Lyon, Pháp (20-1).

Nguyễn Ái Quốc nhận việc tại Viện nghiên cứu các vấn đề dân tộc và thuộc địa ở Matxcova; GROTE REBER sáng kiến kính viễn vọng vô tuyến; Tiểu thuyết Cuốn theo chiều gió ra đời

Trật tự thế giới hình thành sau chiến tranh; Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp tìm kiến hòa bình nhưng chiến tranh vẫn bùng nổ trên toàn cõi Việt Nam

Đại hội XX Đảng Cộng sản Liên Xô; Khủng hoảng kênh đào Suez; “Miền Bắc thi đua xây dựng - Miền Nam giữ vững thành đồng”.

Phát động cách mạng văn hóa ở Trung Quốc; Miền Bắc bắn rơi chiếc máy bay Mỹ thứ 1.600; Không có gì quý hơn độc lập tự do; Tổng thống Pháp khuyên Mỹ "hãy rút khỏi Việt Nam".

Hoàn thành sự nghiệp thống nhất nước Việt Nam; Mao Trạch Đông qua đời

Đại hội Đảng lần thứ VI khởi đầu đổi mới ở Việt Nam; Tổng bí thư Lê Duẩn từ trần; Mỹ ném bom ở Libi; Thảm họa nguyên tử Tchernobyl.

Năm quốc tế giảm đói nghèo; Hiệp định cấm thử vũ khí hạt nhân toàn cầu; Đại hội 8 Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hội nghị của 44 quốc gia họp tại La Haye (Hà Lan) kéo dài hơn bốn tháng (từ 15-6 đến 18-10) nhằm bàn về những quy ước liên quan đến luật chiến tranh và xung đột quốc tế, trong đó có việc xây dựng một thiết chế mang tính chất trọng tài để giải quyết các tranh chấp (sau này là Tòa án quốc tế). Đây chính là dấu hiệu về nguy cơ của một cuộc chiến tranh có qui mô chưa từng thấy trong lịch sử nhân loại, mà thực tế sẽ bùng nổ sau đó bảy năm. Cuộc chiến tranh Nga - Nhật đã kết thúc, nhưng động thái của các cuộc xung đột vẫn ngày một gay gắt.

Cuộc chiến tranh tàu ngầm đạt đến đỉnh điểm khi Đức đã huy động tới 150 chiếc, chỉ trong ba tuần đầu tháng hai đã đánh đắm 143 tàu buôn của đồng minh, trong đó có tàu Dorothea chở đầy lính Anh. Tính cả năm 1917 có 9.356.000 tấn trọng tải biển bị Đức đánh đắm.

Châu Âu bình yên phát triển khi cuộc đại chiến dường như đã lùi vào dĩ vãng. Dân số nước Pháp đã tăng lên 42.250.000 người, trong đó có 2,5 triệu người nước ngoài đến cư ngụ (1-7). Đức và Ý thoả thuận xây dựng một xa lộ nối Hamburg với Milan (13-1); Pháp và Tây Ban Nha thương lượng qui chế cai quản thành phố Tanger ở Marôc (9-2); đường liên lạc bằng cáp nối từ Đức tới New York (4-3), từ Berlin đến Buenos Aires bên kia Đại Tây Dương; đường dây truyền hình ảnh cũng nối Berlin của Đức với Vienne của Áo (3-8); Marseille của Pháp với Rotterdam của Hà Lan (25-4)... Căng thẳng giữa Anbani với Nam Tư (10-3), và Anh cắt đứt ngoại giao với Liên Xô (24-5). Mặc dù Mussolini nắm quyền ở Ý và Hitler xuất hiện trở lại nhưng châu Âu vẫn chưa ý thức được nguy cơ chủ nghĩa phát xít, trừ một số đảng cộng sản.

Liên minh Roma - Berlin – Tokyo; Báo chí của Đảng Cộng sản Đông Dương ra công khai

Chủ nghĩa chống cộng của Truman; Thế giới phân cực; Nước Pháp chia rẽ vì chiến tranh Đông Dương; Chiến thắng Việt Bắc

Liên Xô phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên; Hội nghị 65 Đảng Cộng sản và công nhân thế giới; Thành lập Hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Việt Nam

Cuộc chiến sáu ngày ở Trung Đông; Che Guevara hy sinh; Quyết định mở cuộc tổng tiến công và nổi dậy ở miền Nam Việt Nam

Khởi động tiến trình hoà bình ở trung đông; Việt Nam gia nhập Liên Hiệp Quốc.

Hiệp ước Xô - Mỹ loại bỏ tên lửa hạt nhân tầm trung; Việt Nam khởi động đổi mới kinh tế.

Hội nghị giữa nhiệm kỳ của Đảng Cộng sản Việt Nam; Khủng hoảng tài chính lan rộng ở Châu Á.

Tháng 7-1908, người Đức tình cờ phát hiện những hạt kim cương quý ở Tây Nam Phi khiến giới tư bản đổ xô tới lập mỏ. Đến lúc này, việc phân chia thuộc địa hầu như đã ngã ngũ và giới thực dân các nước đang củng cố, đẩy mạnh và khai thác.

Cuộc đại chiến bước qua năm thứ năm và sự xuất hiện của nước Nga Xô viết đã làm đảo lộn các chiến tuyến. Nước Nga, lá chắn phía đông của Đồng minh, nay đang tìm cách hòa hoãn với đức bằng hiệp ước Brest-Litovsk (3-3) để đổi lấy hòa bình và tránh nguy cơ chế độ Xô viết non trẻ bị tiêu diệt. Chính quyền cách mạng Nga công nhận nền độc lập của Phần Lan (4-1), thành lập Hồng quân (28-1), Đại hội III các xô viết tuyên bố về một Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga (31-1), tách nhà thờ khỏi nhà nước (5-2), ủng hộ hiệp ước hòa bình của Ucraina (11-2), dùng công lịch thay lịch Nga (14-2), dời thủ đô từ Petrograd sang Matxcơva (9-3), lập quan hệ ngoại giao với Đức (26-4), chia ruộng cho nông dân nghèo (11-6), quốc hữu hóa sản nghiệp công nghiệp (30-6)... cũng trong thời giam này các nước vốn bị lệ thuộc đế quốc nga cũng dành độc lập: Estonia (24-2), Litva (23-3), Gruzia và Armenia (26-5)...

Trái đất ngày càng trở nên nhỏ hơn khi con người có thể dịch chuyển nhanh hơn và thông tin nhanh hơn nhờ những thành tựu khoa học và công nghệ. Các hệ thống liên lạc vô tuyến và hữu tuyến đã phổ biến ở khắp châu Âu qua các mạng quốc gia hay quốc tế. Ngày 22-9, khai trương trạm điện thoại tự động đầu tiên ở Paris; còn ở Mỹ giá một chiếc tivi là 75 USD, có thể thu được 48 kênh.

Nguyễn Ái Quốc rời Matxcơva về phương đông; Kiếp hoa - bản tân nhạc đầu tiên của Việt Nam; Sản phẩm nilông xuất hiện đầu tiên ở New York

Xu hướng chống cộng lũng đoạn chính trị Mỹ; Phát minh chất bán dẫn và máy photocopy; Kháng chiến chống Pháp chấm dứt giai đoạn phòng ngự; Đảng Cộng sản Việt Nam ra công khai

Nền đệ ngũ cộng hoà của Pháp và chủ trương phi thực dân hoá của De Gaulle; Mỹ và Liên Xô tiếp tục cuộc chạy đua sức mạnh; Miền Bắc Việt Nam xóa xong nạn mù chữ

Tổng tiến công và nổi dậy đánh Mỹ ở Nam Việt Nam; "Mùa Xuân Praha" bị dập tắt; "Mùa hè nóng bỏng" ở Pháp

Chiến tranh biên giới Tây nam và căng thẳng trong quan hệ Việt - Trung

Liên Xô bắt đầu rối loạn; Việt Nam ban hành Luật Đầu tư nước ngoài.

Hội nghị cấp cao ASEAN tại Hà Nội; Suharto từ chức; Hiện tượng El Nino

Mở đầu năm, Mỹ và Canađa ký kết một thỏa thuận (30-1) về việc phân chia và bảo vệ nguồn nước của ngọn thác hùng vĩ nhất thế giới nằm giữa biên giới của hai quốc gia: thác Niagara. Đến cuối thế kỷ nhìn lại, sự kiện này càng có ý nghĩa trước tình trạng gia tăng các cuộc tranh chấp tài nguyên và phá hoại môi trường gây hậu quả nghiêm trọng. Ở Tây bán cầu, Mỹ củng cố vị thế của mình khi Côlômbia công nhận nền độc lập của Panama (5-1), khiến Mỹ yên tâm xây dựng con kênh hứa hẹn nhiều lợi nhuận nhất thế giới. Cuối năm, Mỹ đã đưa quân can thiệp vào Nicaragoa (18-11), bắt giữ Tổng thống Zelaya. Vươn ra Thái Bình Dương, Mỹ Châu Cảng (Pearl Harbor) để ngăn chặn sự tấn công của Nhật Bản và ngày 22-2 Hạm đội Trắng của Mỹ trở về sau hành trình một năm trên các đại dương.

Cuộc đại chiến kết thúc cũng là thời điểm phong trào vô sản trỗi dậy khẳng định vị trí của nó trên chính trường quốc tế. Không chỉ giành được chính quyền trên một lãnh thổ rộng mênh mông của nước Nga trải dài trên hai lục địa, phong trào vô sản đã làm nhiều đế quốc tham chiến nghiêng ngả, góp phần làm sụp đổ đế chế Đức và làm thay đổi cục diện chiến tranh.

Thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ Trong lịch sử thế giới năm 1929 là năm kết thúc thời kỳ hồi phục của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa phương Tây, kể từ sau khi đại chiến chấm dứt. Hầu hết các nước thắng trận ở châu Âu đã khôi phục nền kinh tế của mình ít nhất cũng bằng trước chiến tranh. Mỹ là nước thu lãi nhất không chỉ trong chiến tranh mà còn nhờ đầu tư vào các nước chịu thiệt hại nặng nề ở châu Âu. Sản lượng công nghiệp của Mỹ đã cao hơn 9% so với các nước Đức, Pháp, Nhật và Ý cộng lại. Hãng General Motors (Mỹ) thôn tính luôn hãng ôtô Opel của Đức (17-3). Tuy nhiên thời phồn vinh cũng kết thúc và ngày 24-10 đã trở thành ngày “thứ năm đen” khi thị trường chứng khoán New York để 13 triệu cổ phần mất giá 30%, gây hoảng loạn cho toàn xã hội. Đảng Công nhân Mỹ đổi tên thành Đảng Cộng sản Mỹ.

Thế chiến 2 bùng nổ; Đảng cộng sản Đông Dương lập Mặt trận phản đế; Đạo Hòa Hảo ra đời

Cách mạng Trung Quốc thành công; Thành lập Comecon và Nato; Kháng chiến chống Pháp chuẩn bị tổng phản công; Pháp đưa Bảo Đại về Sài Gòn;

Cách mạng Cuba thành công; Pháp ly khai NATO; Nghị quyết XV và khởi động “Đường mòn Hồ Chí Minh”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từ trần; Mỹ đưa người lên Mặt trăng và tìm cách rút quân khỏi Việt Nam

Việt Nam giúp Campuchia lật đổ pôn pốt; Trung Quốc tấn công xâm lược Việt Nam; Liên Xô đưa quân vào Apganixtan.

Bức tường Berlin sụp đổ; Chủ nghĩa Xã hội đương đầu với thử thách.

Nato tấn công Nam Tư; Tổng thống Nga Enxin từ chức; Đông Timo độc lập; Hà Nội thành phố vì hoà bình